4 કારણોના લીધે લીંબુના ભાવે તોડ્યો રેકોર્ડ, 400 રૂપિયા પ્રતિ કિલોએ પહોંચ્યો ભાવ, જાણો ક્યારે મળશે રાહત…

છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં લીંબુના ભાવે તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. સામાન્ય રીતે ઘણા શહેરોમાં 50-60 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાતા લીંબુનો ભાવ 300-400 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગયો છે. સામાન્ય રીતે 2-3 રૂપિયામાં વેચાતું લીંબુ 10-15 રૂપિયામાં વેચાઈ રહ્યું છે. ઉનાળામાં જ્યારે લીંબુની સૌથી વધુ જરૂર હોય છે ત્યારે લીંબુના રેકોર્ડ બ્રેક ભાવને કારણે સામાન્ય માણસની પહોંચ બહાર થઈ ગઈ છે. કયા શહેરમાં લીંબુ કેટલામાં વેચાય છે? આખરે, લીંબુના ભાવ ક્યારે નીચે આવી શકે?. છેલ્લા 15 દિવસથી દેશમાં લીંબુના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળી રહ્યો છે. દેશના મોટાભાગના શહેરોમાં લીંબુ 250-400 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે અને તેની છૂટક કિંમત 10-15 રૂપિયા પ્રતિ લીંબુ પર પહોંચી ગઈ છે. રાજધાની દિલ્હીમાં લીંબુ 250-300 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાઈ રહ્યું છે.

Advertisement

દેશના અન્ય કેટલાક મોટા શહેરોમાં પણ છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં લીંબુના ભાવમાં જોરદાર વધારો થયો છે. ઉદાહરણ તરીકે, મુંબઈ, હૈદરાબાદ અને કોલકાતામાં એક મહિના પહેલા લીંબુના ભાવ 50-100 રૂપિયા પ્રતિ કિલોના ભાવે વેચાતા હતા તે હવે વધીને 300-400 રૂપિયા પ્રતિ કિલો થઈ ગયા છે.પૂણેના હોલસેલ માર્કેટમાં 10 કિલો લીંબુની થેલી 1,750 રૂપિયામાં વેચાઈ રહી છે. સામાન્ય રીતે 10 કિલોની થેલીમાં 350-380 લીંબુ હોય છે. તે જ સમયે, પૂણેમાં એક લીંબુની છૂટક કિંમત 10-15 રૂપિયાની આસપાસ છે.

ભારતમાં લીંબુનું કેટલું ઉત્પાદન થાય છે.ભારતમાં 3.17 લાખ હેક્ટર વિસ્તારમાં લીંબુની ખેતી થાય છે. લીંબુના ઝાડ સામાન્ય રીતે વર્ષમાં ત્રણ વખત ફળ આપે છે. આંધ્ર પ્રદેશ દેશનું સૌથી મોટું લીંબુ ઉત્પાદક રાજ્ય છે, જ્યાં 45 હજાર હેક્ટર વિસ્તારમાં લીંબુ ઉગાડવામાં આવે છે. તે પછી સૌથી વધુ લીંબુ ઉગાડતા રાજ્યોમાં મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, ઓડિશા અને તમિલનાડુ આવે છે. દેશમાં લીંબુની મુખ્યત્વે બે શ્રેણી છે – લીંબુ અને ચૂનો. નાના, ગોળાકાર અને પાતળા છાલવાળા કાગળના લીંબુ દેશભરમાં સૌથી સામાન્ય વિવિધતા છે.

ચૂનાની શ્રેણીમાં ઘેરા લીલા લીંબુનો સમાવેશ થાય છે, જેનું ઉત્પાદન મુખ્યત્વે ઉત્તર અને ઉત્તરપૂર્વ ભારતમાં વ્યાવસાયિક હેતુઓ માટે થાય છે. ભારતમાં વાર્ષિક 37 લાખ ટનથી વધુ લીંબુનું ઉત્પાદન થાય છે, જેનો સંપૂર્ણ વપરાશ દેશમાં જ થાય છે. ભારત લીંબુની આયાત કે નિકાસ કરતું નથી. ભારતમાં ખેડૂતો આખા વર્ષ દરમિયાન લીંબુના ઉત્પાદન માટે ‘બહાર ટ્રીટમેન્ટ’નો ઉપયોગ કરે છે. વસંતઋતુની સારવારમાં, ખેડૂતો સિંચાઈ બંધ કરે છે અને રસાયણોનો છંટકાવ કરે છે અને બગીચાને કાપે છે, પછી રસાયણોનો છંટકાવ કરીને સિંચાઈ ફરી શરૂ કરે છે, જેના પછી ફૂલો આવે છે અને પછી લીંબુનું ઉત્પાદન થાય છે.

લીંબુ ઉત્પાદકો વર્ષમાં ત્રણ ઝરણાં લે છે, જેમ કે અંબે, મૃગ અને હસ્ત. લીંબુના છોડમાં ફૂલોના આધારે આ ઝરણાના નામ નક્કી કરવામાં આવે છે.અંબે બહાર દરમિયાન, ફળો જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરીમાં આવે છે, જ્યારે લણણી એપ્રિલથી થાય છે. મૃગ બહારમાં, લીંબુના છોડમાં જૂન-જુલાઈમાં ફૂલો આવે છે, જ્યારે ફળ ઓક્ટોબરમાં આવે છે. હસ્ત બહારમાં સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબરમાં ફૂલો આવે છે, જ્યારે લીંબુનું ઉત્પાદન માર્ચથી શરૂ થાય છે.એક પછી એક વસંતના કારણે ખેડૂતો આખા વર્ષ દરમિયાન લીંબુનું ઉત્પાદન કરી શકે છે. દેશમાં લગભગ 60% લીંબુનું ઉત્પાદન અંબે બહાર દરમિયાન એટલે કે એપ્રિલ મહિનામાં થાય છે. મૃગ બહાર 30% લીંબુનું ઉત્પાદન કરે છે, જ્યારે બાકીના લીંબુનું ઉત્પાદન હસ્ત બહાર દરમિયાન થાય છે.

સતત બે પાકના વિનાશને કારણે મામલો વધુ વણસી ગયો. દેશમાં આ ઉનાળામાં લીંબુનો રેકોર્ડ તોડવાનું મુખ્ય કારણ વધુ વરસાદ અને ઊંચા તાપમાનને કારણે તેનું ઓછું ઉત્પાદન છે. આંધ્રપ્રદેશ, ગુજરાત અને કર્ણાટક જેવા ટોચના-3 લીંબુ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં કમોસમી વરસાદ, ચક્રવાત અને ભારે ગરમીએ લીંબુના પાકને અસર કરી હતી.હવામાનના કારણે, લીંબુની સતત બે સિઝન હસ્ત બહાર અને ત્યારપછીની અંબે બહાર નિષ્ફળ ગઈ હતી. જેના કારણે લીંબુના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થયો હતો. ગયા વર્ષે સમગ્ર દેશમાં ચોમાસું ઘણું સારું રહ્યું હતું, પરંતુ સપ્ટેમ્બર અને ઓક્ટોબર મહિનામાં ઘણો વરસાદ પડ્યો હતો.

લીંબુના બગીચાઓ વધુ પડતા ભેજ પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે, તેથી સપ્ટેમ્બર-ઓક્ટોબરમાં ભારે વરસાદ વસંતઋતુને નિષ્ફળ બનાવે છે અને પરિણામે લીંબુના ફૂલોની સંખ્યા ઓછી થઈ હતી. હાથમાંથી નીકળતા લીંબુ સામાન્ય રીતે કોલ્ડ સ્ટોરેજમાં રાખવામાં આવે છે અને આ લીંબુ અંબે બહારના લીંબુ આવે ત્યાં સુધી બજારમાં ચાલુ રહે છે. આ વખતે હસ્ત બહાર સિઝનમાં ઓછા ઉપજને કારણે ખેડૂતો પાસે સંગ્રહ કરવા માટે લીંબુ ઓછા હતા. આ સાથે, અંબે બહારના લીંબુને પણ કમોસમી વરસાદનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેના કારણે પ્રારંભિક તબક્કામાં તેની ઉપજ ઓછી હતી.

ફેબ્રુઆરીના અંતથી વધતા તાપમાને પણ લીંબુના પાકને અસર કરી હતી, જેના કારણે લીંબુના નાના ફળો પડી ગયા હતા. સામાન્ય રીતે ઉનાળામાં જ્યારે લીંબુની માંગ વર્ષમાં સૌથી વધુ હોય છે, ત્યારે સંગ્રહિત હાથ અને તાજા અંબે બહારના લીંબુમાંથી તમામ માંગ સંતોષાય છે, પરંતુ આ વખતે આ બંને ઋતુની અસરને કારણે ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થયો છે. ખેડૂતોનું કહેવું છે કે આ સૌથી દુર્લભ વર્ષોમાંનું એક છે જ્યારે સતત બે ઝરણા કે સિઝનમાં લીંબુની અસર થઈ હોય. આ રીતે લીંબુના ઓછા ઉત્પાદનને કારણે સમગ્ર દેશમાં લીંબુના ભાવ રેકોર્ડ તોડી રહ્યા છે.દેશમાં તેલના ભાવમાં વધારો

દેશમાં 22 માર્ચથી પેટ્રોલ, ડીઝલ અને CNGના ભાવમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં 10 રૂપિયા પ્રતિ લીટર સુધીનો વધારો થયો છે. તેલ અને સીએનજીના ભાવમાં થયેલા વધારાને કારણે લીંબુના ભાવમાં વધારો પણ મોટો ફાળો છે. નિષ્ણાતો માને છે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારાને કારણે લીંબુનો ટ્રાન્સપોર્ટેશન ખર્ચ પ્રતિ ટ્રક 24,000 રૂપિયા સુધી વધી ગયો છે. લીંબુના મોંઘા પરિવહનની અસર લીંબુના ભાવમાં જોવા મળી રહી છે.

વધતું તાપમાન અને તહેવારોએ માંગમાં વધારો કર્યો.માર્ચ મહિનામાં જ તાપમાન મે જેવું થઈ ગયું હતું અને સરેરાશ તાપમાન 38-40 ડિગ્રી સેન્ટીગ્રેડ સુધી પહોંચી ગયું હતું. જેના કારણે ટૂંક સમયમાં લીંબુની માંગમાં વધુ વધારો થયો છે. ફેબ્રુઆરી-માર્ચમાં જ ઊંચા તાપમાનને કારણે લીંબુની ઉપજને પણ અસર થઈ હતી. મુસ્લિમોના હિન્દુ તહેવાર નવરાત્રિ અને રમઝાન દરમિયાન પણ લીંબુની માંગ વધી હતી, પરંતુ ઉત્પાદનના અભાવે લીંબુના ભાવ આસમાને આંબી જવા લાગ્યા હતા.

ગયા વર્ષે ગુજરાતમાં આવેલા ચક્રવાતથી મુશ્કેલીઓ વધી.કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે ગયા વર્ષે ગુજરાતમાં આવેલા ચક્રવાતને કારણે લીંબુના ઉત્પાદનને પણ અસર થઈ હતી. ગુજરાત દેશની કુલ લીંબુની ઉપજના 17% થી વધુ ઉત્પાદન કરે છે અને લીંબુ ઉત્પાદનની દ્રષ્ટિએ આંધ્ર પ્રદેશ પછી બીજા ક્રમે છે. આવી સ્થિતિમાં ચક્રવાતને કારણે ગુજરાતમાં લીંબુના ઉત્પાદનને અસર થવાની અસર લીંબુના ભાવમાં વધારાના રૂપમાં સામે આવી છે.

લીંબુના ભાવ ક્યારે ઘટશે.લીંબુના ભાવમાં તાત્કાલિક ઘટાડો થવાની આશા ઓછી છે. જોકે આગામી દિવસોમાં થોડો ઘટાડો થવાની ધારણા છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી દિલ્હીમાં લીંબુના ભાવમાં ઘટાડો થયો છે.તેનું કારણ આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક અને તેલંગાણામાંથી મોકલવામાં આવતા લીંબુ છે, જે સામાન્ય રીતે મેના અંતમાં આવે છે, પરંતુ આ વખતે વધુ માંગ અને પુરવઠો ઓછો હોવાથી ત્યાંથી લીંબુ વહેલા મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. જો કે આ લીંબુ લીલા છે, એટલે કે હજુ પાક્યા નથી, પરંતુ તેના આગમનથી ભાવમાં ઘટાડો થવાની આશા જાગી છે. આ કારણે આગામી દિવસોમાં લીંબુના ભાવમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે. નિષ્ણાતો માને છે કે ઓક્ટોબર સુધીમાં લીંબુના ભાવ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થવાની ધારણા છે, કારણ કે હવે લીંબુનો આગામી પાક ઓક્ટોબર સુધીમાં જ તૈયાર થઈ જશે. તે પછી જ લીંબુની અંદરની અંદર સુધારો થશે. આ સાથે, તે વિસ્તારોમાંથી વસંતઋતુના પ્રારંભમાં લીંબુનું આગમન પણ અપેક્ષિત છે, જ્યાં હવામાનને લીધે લીંબુના ઉત્પાદનમાં વધુ અસર થઈ નથી.

Advertisement